استانی در شمال ایران و در کرانه های جنوبی دریای خزر می باشد. این استان در کنار استان های گلستان ، سمنان ، تهران ، قزوین و گیلان قرار دارد. قله دماوند مرتفع ترین قله ایران در مازندران و در شهرستان آمل قرار دارد. این استان یکی از پرجمعیت ترین مناطق از لحاظ تراکم جمعیتی و یکی از غنی ترین آنها از لحاظ منابع گوناگون زیرزمینی می باشد. این استان دارای ۱۷ شهرستان است. مرکز این استان شهرستان ساری می باشد.مردم مازندران به زبان مازندرانی صحبت می کنند. علاوه بر این اکثر آنها با زبان فارسی آشنا هستند و از آن نیز استفاده می کنند.

طبیعت

مازندران به خاطر جغرافیای گوناگون آن که شامل جلگه ها، علفزارها، بیشه ها و جنگل های هیرکانی با صدها گونه گیاهی منحصر به فرد در جهان است و آب و هواهای گوناگون از سواحل شنی با پست ترین نقطه, تا کوهستان های ناهموار و برف پوشیده البرز با داشتن یکی از هفت آتشفشان معروف دنیا، کوه دماوند، شناخته شده است. رشته کوه های البرز همچون سدی بلند مازندران را به دو قسمت جلگه ای و کوهستانی تقسیم نموده و آن را از قسمت داخلی ایران جدا می سازد. قسمتی از البرز غربی و تمام البرز مرکزی و بخشی از البرز شرقی در محدوده این استان قرار دارد و شیب زمین از منطقه کوهستانی به سوی جلگه و دریا کاهش می یابدو رشته کوه های البرز دارای رشته کوه های فرعی است که از جنوب به شمال و یا به موازات دریا کشیده شده است. از مرتفع ترین قلل مازندران می توان ( بادله کوه) ( کوه چنگی ) و ( کوه سفید ) را در شهرستان ساری نام برد. بلندترین قله هایی که به موازات دریا کشیده شده عبارتند از ( تخت سلیمان ) با بیش از 4000 متر ارتفاع از سطح دریا در جنوب شرقی شهرستان تنکابن و ( قله شور ) ( کلارآباد ) و ( سیاه سنگ ) در شهرستان نوشهر .

آب و هوا

آب و هوای مازندران با توجه به وجود دریا، کوه و جنگل به دو نوع معتدل مرطوب و کوهستانی تقسیم می شود. آب و هوای معتدل و مرطوب : وجود دریای مازندران و رشته کوه های البرز و نزدیکی این دو مظهر طبیعت به یکدیگر در نواحی جلگه ای تا کوهپایه های شمالی البرز، آب و هوای معتدل و مرطوب را به وجود آورده است، تابستان های آن به ویژه در سواحل دریا، گرم و مرطوب است. زمستان های این نواحی معتدل و مرطوب و به ندرت یخ بندان می شود.
آب و هوای کوهستانی شامل آب و هوای معتدل کوهستانی و آب و هوای سرد کوهستانی است. دوری از دریا و افزایش تدریجی ارتفاع در اراضی جلگه ای، تغییرات خاصی را در آب و هوای این استان پدید آورده است. به طوری که در ارتفاعات 1800 تا 3000 متری ، آب و هوای معتدل کوهستانی با زمستانی های سرد و یخ بندان طولانی و تابستان های کوتاه و معتدل وجود دارد.در ارتفاعات بالای 3000 متر که دمای هوا به شدت پایین می آید، دارای زمستانی هاس سرد همراه با یخ بندان طولانی و تابستان ها کوتاه و خشک است. در این نواحی هوا غالبا" برفی است و در ارتفاعات مهم چون تخت سلیمان و دماوند یخچال های کوهستانی و طبیعی ایجاد شده است. میانگین میزان ریزش باران در این استان کمتر از گیلان است.

منابع آب

دریای مازنداران(کاسپین) بزرگ ترین دریاچه جهان است. این دریا با وسعتی حدود 438000 کیلومتر مربع ، بزرگترین دریاچه جهان به شمار می رود. و در بین کشورهای ایران، روسیه ، ترکمنستان ، قزاقستان و آذربایجان واقع شده است. سطح آب این دریاچه در دوران های گذشته بالاتر از سطح دریاهای آزاد بوده است.087/0 از آب رودخانه های ولگاو اورال در روسیه 07/ 0 رودخانه های سواحلی غربی و 5/0 رودخانه سواحلی جنوبی در ایران به این دریا می ریزد . حجم آب دریای مازندران 79319 کیلومتر مکعب است. این دریاچه یکی از میدان های گسترده و غنی نفتی جهان است.

رود ها

بیشتر رودهای جاری در مازندران دایمی هستند. در نواحی کوهستانی در فصل زمستان واوایل بهار پر آب و در تابستان کم آب و گاهی خشک است. طول رودهای غرب این استان به دلیل نزدیک بودن کوه به دریا کوتاه تر و رودهای شرقی طولاتی تر است. رودهایی که به جنوب به شمال در جریان است عبارتند از : رودهای هراز، چالوس، تجن، تالار و بابل که به دریای مازندران می ریزد.از دیگر منابع آب این استان دریاچه های کوچک محلی است که به هنگام طغیان رودها در قسمت هایی که سطح آب های زیرزمینی بالا است به وجود می آید و برای کشاورزی، صید و شکار مورد استفادع قرار می گیرد. نوع دیگر ذخایر آبی و مهار سیلاب ( آب بندان ) است که در آن ماهی پرورش می یابد. دریاچه دایمی ( ولشت ) یا ( سما ) در شمال غربی مرزن آباد شهرستان چالوس یکی دیگر از منابع آبی طبیعی است که از جوشش چشمه های اطراف تشکیل شده و از جاذبه های گردشگری استان است. در مازندران چشمه های آب معدنی فراوانی یافت می شود که خاصیت درمانی دارد و در معالجه امراض پوستی، مفصلی ، عصبی، و گوارشی موثرند، چشمه های ( آب اسک ) ( لاریجان ) ( آملو ) و ( استراباکو ) در شهرستان آمل جاده هراز و حمام های آب معدنی ( گوگردی ) در شهرهای رامسر و کتالم و سادات محله شهرستان رامسر از آن جمله اند.

تاریخ

با کشفیات دانشمندان در غارهای هوتو و کمربند، گواهی بر زندگی انسان ها در 75 هزار سال پیش از این بدست آمده است، علاوه بر این، باستان شناسی در گوهر تپه، که ثابت کرد مازندران و گلستان بیش از 5 هزار سال پیشینه تمدن شهری دارند، مازندران را به یکی از مهترین پایگاه های باستان شناسی در منطقه خاورمیانه شناسانده است و آن در فرهنگ سازی و تمدن شهرنشینی مردم در ایران نقش مهمی را ایفا کرده است، مازندران جزوی از قلمرو پادشاهی ورگانا، و پس از آن یکی از استان های مهم پادشاهی تبرستان (که پس از شاه عباس تبرستان ایالتی از ایران و مازندران استانی از این ایالت شد)، بوده است. مردم بومی آن تپوری (مازندرانی)وآمارد وگیلک هستند، بر اساس یک افسانه رایج در میان آنها، نسب و اصالت آنها به خانواده پیامبر نوح می رسد که مردم بومی اعتقاد دارند کشتی اش در البرز آرمیده است، اقتصاد مازندران کاملاً به طبیعت پرنعمتش وابسته است، که از راه کشاورزی و مواد غذایی با داشتن بالاترین تولید فرآورده های غذایی دریایی در میان همه مناطق ایران و کشورهای همسایه از جمله خاویار ، در این استان مورد بهره برداری واقع می شود، همچنین، صنعت گردشگری، که هر ساله بیش از دوازده میلیون مسافر از مازندران دیدن می کنند.

نام مازندران

برخی ریشه نام مازندران را آمیخته ای از ماز به معنی بزرگ و نیز میانه ، ایندیرا و ان پس وند مکان دانسته اند و در نتیجه عبارت «مازیندیران» را به معنی جایگاه دیو بزرگ ، ایندیرا می دانند. گواه آن را هم شاهنامه دانسته اند که در آن از مازندران به عنوان جایگاه دیو سفید نام برده است و نیز ایندیرا را کوهی دانسته است در میانه این سرزمین. بر پایه همین موضوع ملک الشعراء بهار بیت زیر را سروده است:

ای دیو سپید پای در بند / ای گنبد گیتی ای دماوند
از زین به سر یکی کله خود / زا آن که میان یکی کمربند
تا چشم بشر نبیندت روی / بن گفته به ابر کرده آوند
باشیر سپهر بسته پیمان / با اختر سعد کرده آوند
چون گشت زمین ز دوره گردون / سرد و سیاه و خموش و آوند
بن گاشت در فلک مشت / تو ای تو ای دماوند

نام کهن و اصلی مازندران تبرستان است که در واقع تپورستان بوده و علت نامگذاری آن وجود قوم ؛البی که درآن وجود دارد به نام قوم تپور می باشد که از شهر بایل تا شهر گرگان امتداد دارد و مرکز آنها ساری (در منابع یونانی زاداکرتا) بود. از اقوام دیگر مازندران قوم آمارد است که از آمل تا تنکابن وقوم کادوس از تنکابن تا رامسر هستند. برخی نام مازندران را به شکل ماز + اندر + آن می دانند . ماز در زبان مازندرانی به زنبورعسل گفته می شود و کسانی که این ریشه یابی را پذیرفته اند معنای مازندران را «جایی که زنبورعسل در آن هست» می دانند . عده ای نیز به این دلیل که سابقا این سرزمین مملو از گوزن بوده و مازن نیز به معنای گوزن بوده و از طرفی دران را نیز به معنای درندگان می باشد اینطور استنباط کرده اند که دران به معنای درنده کنایه از ببر مازندران است وچون این سرزمین در گذشته مملو گوزن و ببر بوده مردم آن سرزمین را به این نام خواندند مازندران کنونی در درازای تاریخ، شاهد وقایع و اتفاقات فراوان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بوده است. در اهمیت سرگذشت وقایع تاریخی این استان، کافی است که گفته شود هیچ یک از مناطق ایران به اندازه این سرزمین، شاهد رویدادهای تاریخی نبوده است.
به همین سبب است که نویسندگان و مورخان ایرانی و خارجی، فراز و نشیب های تاریخی این سرزمین را در کتاب هایی به رشته تحریر در آورده اند. از آثار نویسندگان روسی درباره مازندران، تاریخ مازندران و استرآباد تالیف رابینو، و از آثار نویسندگان مازندرانی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران تالیف میر ظهیرالدین مرعشی، و از آثار نویسندگان ایرانی، تاریخ تبرستان به کوشش اردشیر برزگر و مازندران از قدیم ترین ایام تا به امروز، نوشته دکتر محمد مشکور را می توان نام برد. اما این که نام مازندران از چه زمانی در این سرزمین متداول شد اختلاف نظر وجود دارد. بعضی از مورخان معتقدند از زمان ابن اسفندیار و یاقوت، بجای هیرکانیا کلمه مازندران بکار برده شده است عده ای هم تاریخ بکارگیری واژهٔ مازندران را از سده چهارم هجری قمری به بعد می دانند.